»ein unaventurischer Stilbruch«

Er wordt dankzij de lezersfeedback over het in ontwikkeling zijnde boek De Wetten van Aventurië veel gediscussieerd over taal, een onderwerp dat me nauw aan het hart ligt. Vertalen is een lastige klus, en voor Het Oog des Meesters wordt het nog lastiger met alle namen en termen, sommige puur fantasie. Wat in het Duits bekend of spannend klinkt hoeft dat niet zo te zijn voor het Nederlands. Een feitje dat ik deze maand heb geleerd, is dat wij kabouter Plop en Wesley, Paulus de boskabouter en de tuinkabouter, kennen maar dat in het Duits het woord kabouter niet bestaat, terwijl ik het best Germaans vind klinken. Nope, onze Oosterburen noemen die Gnom en dat wat in de tuin staat heet een Gartenzwerg.

Das Schwarze Auge is geschreven door Duitsers en vanaf het begin wilde de makers zich onderscheiden van de Angelsaksen, ze hadden dan wel het spelconcept en de meeste regels (bijna) letterlijk overgenomen van Dungeons & Dragons, de wereld waarin het zich afspeelt is wel uniek, Aventurië. Daar zit een hoop Duitse cultuur in gestopt, soms overduidelijk soms goed verstopt, het resultaat is een spelwereld waar je als vertaler rekening mee moet houden (vind ik). Het is dus niet de wereld van Dungeons & Dragons, niet van Tolkien, en al helemaal niet Games of Thrones. Het is de wereld van Nibelungenlied, het Heilige Roomse Rijk, van sage uit Duitsland en de Alpen, want dat is waarmee de schrijvers zijn opgegroeid zoals wij met de Tachtig Jarige Oorlog, De Guldensporenslag of de strijd met het water. Heel veel onderwerpen zullen voor Lagelanders onbekend zijn. Een Tatzelwurm? Nooit van gehoord, vraag een willekeurige Duitse en er zal op zijn minst een belletje gaan rinkelen, een fabeldier zullen de meeste wel weten.

Soms voel ik me een buitenbeentje, ik heb Lord of the Rings nooit gelezen, heb geen aflevering van Games of Thrones gezien en heb in de jaren tachtig waarschijnlijk tien keer het spel gespeeld als Meester. Heb geen minifiguurtjes, geen (grote) collectie DSA/OdM-boeken. Al mijn kennis over het spel heb ik opgedaan sinds ik deze website vond en me er ook mee ging bemoeien, dat was eind 2017, nu zo’n viereneenhalf jaar geleden. Door het redigeren van de avonturen van Rodlofo en daarna het vertalen van Duitse teksten waardoor ik wikiAventurica.de veelvuldig lees ben ik stapje voor stapje meer te weten gekomen over Das Schwarze Auge. En ik weet nog bijlange na niet alles, want er is meer dan 40 jaar aan materiaal.

Wat ik fijn vind aan dit spel is dat het niet Angelsaksisch is maar stevig ingebed in de Europese vasteland-geschiedenis. Zoals het nu populaire “The Witcher” (Wiedźmin), een boekenreeks, games en televisiereeks bedacht door een Pool. Het is niet alleen leuk om alle Nederlandse namen – von Roggeveen, Dijkstra – die voorbij komen. Je voelt, ik heb het computerspel gespeeld, dat het Europees (het continent) is.

Een paar weken geleden kwam er een herinneringsboek uit ter nagedachtenis aan Ulrich Kiesow, daar schrijven mensen over hun belevenissen met Ulrich. Hieronder een citaat uit een brief die hij schreef aan een van de vele fanzine’s die er toen waren met de titel “Warrior Express”.

(…) Wenn mich etwas an Eurem Zine stört, so eigentlich nur sein Name. Nach allem, was ich über Aventurien weiß, ist die englische Sprache dort gänzlich unbekannt. Nicht daß ich etwas gegen Englisch hätte – schließlich habe ich lange Jahre angelsächsische SF ins Deutsche übersetzt –, aber für mich sind englische Wörter ein unaventurischer Stilbruch. Ich habe immer den Verdacht, Spieler, die für ihren Club oder ihr Zine einen englischen Titel wählen, befürchten, daß man deutsche Titel für albern halten könnte. Dabei ist es viel schwieriger, einen originellen deutschen Titel zu finden, am Ende aber lohnender. (…)

Ulrich Kiesow, in einem Leserbrief zu Warrior Express 7:

…maar voor mij zijn Engelse woorden een onaventurijnse stijlbreuk.

Precies zoals ik dat zelf ervaar, Das Schwarze Auge is een Duits spel en dat moet het Oog des Meesters zo goed mogelijk overnemen.


afbeelding: breuklijn Nieuw-ZeelandCC BY-NC-SA 4.0

4 gedachten over “»ein unaventurischer Stilbruch«

  • 14 februari 2022 om 08:51
    Permalink

    Absoluut, daarom dat ik het oog des meesters in al zijn edities liever in het Nederlands speel dan in het Engels.

    Beantwoorden
  • 14 februari 2022 om 16:54
    Permalink

    Ik moet wel reageren, hoewel ik dan wel Tolkien heb gelezen (ziekelijk veel misschien), Games Of Thrones gezien heb (oh en de eerste twee boeken door geworsteld heb) Naast vele meesterlijke schrijvers als Tannath Lee, Ursela Le Guin, Terry Pratchett, Gregg Bear zelfs geweldige Sciencefiction gelezen te hebben, ik OdM daar juist niet mee gaat vergelijken.
    Oh tis makkelijk, Ork-> Uruk hai, Trol -> Olog Hai, Drake, Dragon, Goblins …

    Mijn stukje ging over ROLLENSPEL of beter hoe leef je goed in wat…
    Een Lindworm, als Tolkien-fanaat kan ik er mee leven, Scata the wyrm of Worm is een bekend fenomeen, verslagen door Fram Framson, voorouder van oa koning Theoden… maar ik probeer meer het beeld te creëren van spelsituaties…
    Meester: een gigantische Lindworm lig in zijn hol op jullie te wachten
    Karaganda: oh ff kijken, heb ik een smeersel .. mmmmm nee ach tis 50 avontuur puntjes hup … niet lekker.
    Wij kennen misschien wel wat fabels met wormen, maar een Basiliek is ook wormachtig en zeker iets anders dan een Draak….
    Draken, en ik heb echt alleen om dit het gegoogled, met Worm en draak uit bij Draken,.
    Ik zei al, als YETI, TROL, of OGER zet het je party even op…oké dit is serieus… wat gewoon het betere rollenspel bevordert… ik heb nix tegen Worm, maar we gaan ook niet omdat duitsers strijken zeggen tegen verven ineens verven strijken noemen…
    @Frank… 1 op 1 vertalen is niet altijd goed.
    Het moet ten eerste de fantasie van de speler prikkelen, en geloof mij, bij Lindworm word er al snel “DE DRAAK GESTOKEN ” met een tegenstander waar ik bij denk… noem het gewoon Linddraak dan…niet iedereen weet de synoniemen… hoe het SIMPEL

    Beantwoorden
  • 15 februari 2022 om 15:33
    Permalink

    @Sjon,

    Het is zeker waar dat als je aan de speltafel zegt dat er in het hol een worm ligt, dat anders zal worden ervaren dan dat je een draak aankondigt. Dat heeft elke draak voor op elk ander wezen.
    Hoe je iets vertaalt ligt aan de vertaler, iedereen heeft zijn voorkeuren. Ik ben supereigenwijs en probeer het vertaalteam te beïnvloeden vie het podium dat ik hier heb.
    Uiteindelijk is het wat het is. Ben me ook zeer van bewust dat ik nu veel kritischer naar de tekst kijk dan dat ik zou doen bij welk ander boek. Als dit boek af is, dan kan ik niet anders dan meegaan met de terminologie die gebruikt wordt. Tot die tijd val ik alles en iedereen lastig met mijn mening.

    “de draak gestoken”, die heb je goed gevonden, Sjon 😆

    Beantwoorden
  • 16 februari 2022 om 07:01
    Permalink

    @Frank,
    Net zo wijzeneig euh eigenwijs zal ik ook wel wezen.
    Maar idd het OdM forum bied natuurlijk een prima platform om eens flink te botsen (en er een mooi compromis uit te krijgen) en de “uitgever” een aardig beeld te geven van wat er in de old skool DSA/OdM wereld leeft.
    Ik ben geen voorstander van Worm/Wurm, gevoelsmatig een pootloos slijmerig wezen.
    Maar als al gezegd ken ik als Tolkien liefhebber de Wyrms.
    Één van de expantions van MECCG heet ook “The Great Wyrms” (een ander, officiële expantion trouwens The Dragons), echter zo als ik stelde, mag een “creature naam” best gelijk een angst in boezemen bij spelers/helden.
    Ik ben nog bezig met mijn stuk over een avondje OdM ten tijden van de hoogtijdagen van de Morgenster. Waar ik vooral het soms idiote rollenspel belicht.
    Om een ander voorbeeld te geven bij woord Trol (toch een gigantisch geval van omme nabij de 3 meter behoord angst in te boezemen. Om effect te verergeren gaan we ze niet Olog-hai (wel Tolkienisch) noemen, maar zeker ook niet steenwezens ofzo.
    Dat de Duitsers het zo noemen (ook Engelse, waar het vrij doorelkaar gegooid wordt soms) hoef geen aanleiding te zijn dat het in Nederlands ook zo behoord te zijn.
    Ik zie de Basiliek ook als een serpent achtig wezen, maar noem hem geen slang. Ik kan mij wel voorstellen dat bv in Bestiarium er verwijzingen komen dat in verhalen een Draakachtige ook Wyrms/Wurmen/Wormen genoemd worden…. En zelfs als “ondersoort” zo als elders vermelden Drakes ook zijn, ruimte zat om het een plek te geven, maar een (ff in mijn vertaling) een Holenworm/zwavelworm of Reuze Worm? Vind het plat gezegd niet bekken

    Beantwoorden

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

%d bloggers liken dit: